Bestrijdingsmiddelen

Bestrijdingsmiddelen, pesticiden of biociden. Het is allemaal hetzelfde, maar toch is er een verschil. In mijn vorige artikel hebben we het verschil tussen biologisch en niet biologisch voeding besproken. In dit artikel gaan we verder in op het gebruik van bestrijdingsmiddelen.

In de biologische landbouw en de gangbare landbouw worden bestrijdingsmiddelen gebruikt, ook bij beide vormen van landbouw worden gewassen bespoten. Het verschil is dat er bij biologische landbouw gebruik wordt gemaakt van natuurlijke bestrijdingsmiddelen en bij gangbare landbouw van synthetische bestrijdingsmiddelen.

Biologisch vs. niet-biologisch

Er wordt in de biologische landbouw bijvoorbeeld gebruik gemaakt van sluipwespen tegen andere schadelijke insecten en ziektes. Daarnaast worden er ook bestrijdingsmiddelen gebruikt die gemaakt zijn van natuurlijke ingrediënten. Dit betekent niet dat ze altijd veilig zijn, want ook deze stoffen zijn dodelijk voor insecten, vogels en dieren. Ondanks dat het biologisch is, is het niet opeens verantwoord.

Heel belangrijk hierbij is dat natuurlijke bestrijdingsmiddelen veel sneller worden afgebroken in de bodem dan synthetische bestrijdingsmiddelen en de schadelijke effecten zijn hierdoor minimaal. De milieubelasting als gevolg van het gebruik van bestrijdingsmiddelen is in de biologische landbouw dus zeer gering en veel lager dan in de gangbare landbouw¹.

Er is minder schade aan de natuur door het gebruik van natuurlijke bestrijdingsmiddelen

En de gangbare landbouw gaat uiteraard ook gewoon door. De laatste tijd zijn hier een paar zorgelijke ontwikkelingen waargenomen. Er komen steeds meer en meer bestrijdingsmiddelen op de markt. Onkruiden en ander ongedierte raken resistent tegen bepaalde bestrijdingsmiddelen. Het resultaat? Weer een nieuw product wat op de markt komt. In principe zijn synthetische bestrijdingsmiddelen niet giftig voor ons, maar tegenwoordig wordt er zoveel gebruik van gemaakt dat het leidt tot ware gifcocktails.

In het nieuws

Tegenwoordig zijn er wel eens nieuwsberichten over het toegenomen aantal bestrijdingsmiddelen in Nederland. Dit is zorgelijk. Chemische bestrijdingsmiddelen of biociden zijn schadelijk voor mens, dier en milieu als ze verkeerd of te veel worden gebruikt. In Nederland zijn een aantal instanties die controle uitoefenen op het aantal bestrijdingsmiddelen dat wordt gebruikt in Nederland. De NVWA (Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit) publiceert jaarlijks uitkomsten van een onderzoek naar residuen van gewasbeschermingsmiddelen op groente en fruit². De resultaten van het laatste onderzoek³ waren zodanig heftig dat er is besloten om overtredingen op het gebruik en de verkoop van biociden strenger aan te pakken. Sinds augustus 2020 is er een nieuw interventie beleid⁴, waardoor overtredingen strenger aangepakt moeten worden.

De vervuiling neemt toe

PAN- Nederland (Pesticide Action Network Netherlands) is een stichting die als doel heeft om het gebruik van schadelijke bestrijdingsmiddelen uit te bannen⁵. Naar aanleiding van het onderzoek van de NVWA³ heeft PAN Nederland de meetgegevens geanalyseerd⁶. Hieruit blijkt dat de Nederlandse groente en fruit in toenemende mate is vervuild met bestrijdingsmiddelen. Er wordt, steekproefsgewijs, gekeken hoeveel verschillende residuen/bestrijdingsmiddelen een product bevat. Hieronder een aantal feiten uit het rapport:

• In 2020 bevatte fruit gemiddeld maar liefst 3,6 residuen per meting.
• Slechts 29 procent van al ons plantaardig voedsel was niet vervuild met bestrijdingsmiddelen.
• Bij appels en peren is er sprake van een toenemende mate aan gifcocktails.
• In Nederland geteeld fruit blijkt meer vervuild dan producten uit het buitenland.⁶

De meest vervuilde fruit soorten uit het rapport zijn:

1. Rozijnen: gemiddeld. 11.3 residuen
2. Nectarines: gemiddeld 6.8 residuen
3. Aardbeien: gemiddeld 6.3
4. Druiven: gemiddeld 6 residuen⁶

De meeste vervuilde groente soorten uit het rapport zijn:

1. Kropsla gemiddeld 6.3 residuen
2. Kouseband: gemiddeld 6.2 residuen
3. Rucola: gemiddeld 2.2 residuen
4. Paksoi: gemiddeld 1.9 residuen⁶

Helaas is er sprake van een stijgende lijn. Er is een trendanalyse gemaakt van de laatste 7 jaar. Uit die analyse blijkt dat er sprake is van een stijgende lijn wat betreft vervuiling van aardappelen, groente en fruit⁶.

Nederlanders worden aan steeds grotere gifcocktails blootgesteld met hele grote, maar grotendeels onbekende, gezondheidsrisico’s. Hierover is heel lastig betrouwbare informatie te vinden.

Wat zijn de gevaren?

Bestrijdingsmiddelen die in Nederland gebruikt worden zijn toegestaan, maar dat betekent niet dat ze veilig of milieuvriendelijk zijn. Ze zijn bij (verkeerd) gebruik schadelijk voor de bodem- en waterkwaliteit, bestuivers en andere insecten. Grappig is dat je daar in Nederland weinig over kan vinden via de officiële instanties. Dit zet mij aan het denken, wordt er hier ontzettend gerommeld?

Blootstelling aan pesticiden is schadelijk voor de functies van verschillende orgaansystemen in ons lichaam. Enige nuance is hier natuurlijk wel noodzakelijk, je wordt niet doodziek van 1 bespoten appel. Deze dingen kunnen er gebeuren wanneer je vaak, heftig en constant wordt blootgesteld aan pesticiden:

• Kanker
• Aandoeningen van het zenuwstelsel
  • Alzheimer
  • Parkinson
  • ALS
• Longaandoeningen
  • Astma
  • COPD
  • Piepenede ademhaling
  • Ontstekingen van de lage luchtwegen
• Vruchtbaarheid, voortplanting, zwangerschap en ontwikkeling
  • Onvruchtbaarheid
  • Verminderde zaadkwaliteit
  • Aangeboren afwijkingen
  • Endocriene invloeden
  • Ontwikkelingsstoornissen bij kinderen (autisme, ADHD, ontwikkelingsachterstand)
• Metabole aandoeningen
  • Diabetes type 2
  • Obesitas
• Hart en vaat ziekten
  • Aderverkalking
  • Coronaire hartaandoeningen
• Andere chronische aandoeningen
  • Nieraandoeningen
  • Chronische-vermoeidheidssyndroom
  • Reumatoïde artritis
  • Auto-imuunaandoeningen⁷

Een lange lijst met aandoeningen die niet mis zijn. Laat ik het nog een keer herhalen: van 1 bespoten appel wordt je niet zo ziek! Maar het is, vind ik, wel iets om rekening mee te houden.

Is biologisch eten nou echt gezonder?

Het is natuurlijk een hartstikke goede ontwikkeling dat er tegenwoordig heel veel biologisch te verkrijgen is, MAAR een bio koekje met veel suiker, blijft een koekje met veel suiker. Dit is niet opeens een “bewustere” keuze. Dus gebruik je gezonde verstand bij het kopen van duurdere biologische producten.

Wees je er ook van bewust dat we dit artikel een heleboel aspecten hebben besproken maar een heleboel ook nog niet. Denk aan bewatering, energieverbruik, broeikasgassen, zware metalen, biodiversiteit, etc.

En nu? Wel of niet biologisch?

Er zijn wel een aantal groente en fruit soorten die je beter biologische kunt kopen in verband met het toegenomen aantal bestrijdingsmiddelen op de producten. De soorten die hieronder op de afbeelding staan kun je beter altijd biologisch kopen, dan zijn ze niet bespoten. Pesticiden dringen diep door de vrucht in.

De producten op deze afbeelding kun je beter biologisch kopen. Wassen en snijden helpen in deze gevallen niet omdat het gif dwars door de dunne schil heen dringt, de vrucht in.

1. Aardbeien
2. Spinazie
3. Nectarines
4. Appels
5. Perziken
6. Peren
7. Kersen
8. Druiven
9. Bleekselderij
10. Tomaten
11. Paprika’s
12. Aardappelen

Tips om bewuste keuzes te maken

Bewuste keuzes maken kan dus soms best een uitdaging zijn. Met onderstaande tips kun je een mooi begin maken om meer bewustere keuze te maken wat betreft voeding. Het is niet alleen beter voor het milieu, maar ook zeker voor jou!

1. Was je groente en fruit grondig: ook biologisch groente en fruit. Zo was je de overtollige bestrijdingsmiddelen eraf: voeg een schepje baking soda toe aan het waswater, dit maakt goed schoon en zo was je resten weg, maar let op, helemaal weg krijg je de pesticiden niet. Pesticiden dringen helemaal naar binnen in groente en fruit. Anders zou de regen alle pesticiden ook wegspoelen.
2. Koop waar mogelijk biologisch: maar alleen als je portemonnee het toelaat, overdrijf het niet. Niet alles hoeft biologisch te zijn, het moet wel leuk blijven en zeker geen stress opleveren, dat is nog ongezonder.
3. Koop groente en fruit van het seizoen: ga lekker naar de (biologische) groenteboer en kijk wat er in het seizoen is, wat er in de aanbieding is en vraag waar nodig advies. Probeer eens een keer een andere groente dan dat je gewent bent. Op het internet zijn duizenden recepten te vinden.
4. Eet minder (rood) vlees: probeer vlees sowieso altijd biologische te kopen. Dit is beter voor de dieren en voor jou. Liever een goed stuk vlees, en dan minder vaak per week, dan iedere dag goedkoop vlees uit de bio-industrie.
5. Koop ongesneden groente en fruit, dit kun je langer bewaren: gesneden groente en fruit bederft veel sneller en is daardoor minder lang houdbaar.
6. Bewaar je “kliekjes”: deze kun je prima eten als lunch, maar je kan het ook opsparen tot een gezonde maaltijd. Deze kost niets en je hoeft minder te koken.
7. Neem een abonnement op een (biologische) groente of fruit krat: dit is hartstikke leuk! Je krijgt iedere week verse (biologische) groente/fruit, maar je kan dit niet zelf uitkiezen. Zo eet iedere week verschillende dingen, super gevarieerd. Enige creativiteit is wel vereist, maar een beetje liefhebber wordt hier enthousiast van 😊
8. Eet zo puur en onbewerkt mogelijk: het gebruik van pakjes en zakjes is echt niet nodig, onnodig duur en hartstikke ongezond.

Conclusie

Biologische eten is beter voor mens, dier en milieu maar biologische groente bevatten niet perse meer voedingsstoffen. Wanneer je kiest voor biologisch krijg je minder synthetische bestrijdingsmiddelen binnen, dit heeft voor ons een gezondheidsvoordeel.

Zelf eet ik zoveel mogelijk biologisch, maar wel echt alleen als mijn portemonnee het toelaat. Ik noemde het al eerder, stress krijgen door eten, boodschappen of bepaalde principes dat is echt niet nodig en super ongezond. Stress is nog altijd de allergrootste boosdoener voor ons lichaam.

Stress verblindt je voor de mooie dingen in het leven.

Ik eet heel veel verse groente en wanneer ik dit alleen maar biologisch zou kopen dan zou dit echt in de papieren lopen. Ik woon in Zeeland en sinds kort heb ik een groente abonnement bij biologische groentekwekerij Zuidbos in Noordgouwe. De groente is fantastisch, super vers en heel goed betaalbaar. Je kan dit abonnement altijd weer beginnen en opzeggen. Verder probeer ik in de supermarkt ook altijd te letten op aanbiedingen. En verder?? Probeer ik vooral overal van te genieten!

Ik hoop dat je na het lezen van dit artikel weer een beetje wijzer bent geworden en dat je makkelijker bewustere keuzes kunt maken.

Bronvermelding

1. Meeusen, M.J.G.; Reinhard, S. & Bos, E.J. (2008). “Waardering van de Duurzaamheidsprestaties van de Nederlandse Biologische Landbouw”. LEI Wageningen University http://edepot.wur.nl/27851 [Accessed on 02-03-2018].
2. (2020). Bestrijdingsmiddelen. https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/bestrijdingsmiddelen
3. Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit. (2020). Inspectieresultaten: file:///C:/Users/Gebruiker/Downloads/inspectieresultaten-residuen-op-groente-en+fruit-2020.pdf
4. (2020). Nederlandse Voedsel en Warenautoriteit. https://www.nvwa.nl/over-de-nvwa/hoe-de-nvwa-werkt/toezicht-maatregelen-en-boetes/interventiebeleid/interventiebeleid-gewasbeschermingsmiddelen
5. (2020). PAN Netherlands. https://www.pan-netherlands.org/
6. NVWA Meetgegevens. (2021). PAN Netherlands. https://www.pan-netherlands.org//wp-content/uploads/2021/12/Analyse-NVWA-meetgegevens-bestrijdingsmiddelen-in-voedsel.pdf
7. Beroepsziekten. (2018). Factsheet ziek door pesticiden: https://www.beroepsziekten.nl/sites/default/files/factsheets/Factsheet-Ziek-door-Pesticiden.pdf